Szukasz pomocy psychologicznej? Sprawdzone badania i porady w naszym gabinecie!

Brentanowska koncepcja hierarchii

Radykalne odróżnienie klasy przedstawień od klasy sądów założone w brentanowSkiej koncepcji hierarchii zachodzącej między aktami psychicznymi, przeciwstawia się ustalonemu przez Kanta podziałowi zjawisk na klasę przedstawień, obejmującą też sądy 10, oraz klasę uczuć i woli. Przekonanie, że sąd nie polega na powiązaniu przedstawień, jest podstawą b re nt a no wsk iej koncepcji sądu, zwanej idiogeniczną. Zwolennikiem tej teorii jest również Twardowski. Bliższym omówieniem zarówno przedstawień jak sądów zajmiemy się w dalszym ciągu (patrz rozdz. VIII i IX). Pogląd Brentany o zależności między zjawiskami psychicznymi wyrażonej w obecności przedstawienia w każdym zjawisku psychicznym także nie jest w filozofii nowy: źródła jego znajdujemy u Arystotelesa: „ile razy ktoś o czymś myśli, musi koniecznie rozważać równocześnie jakieś wyobrażenie. Wyobrażenia bowiem są jak gdyby przedmiotami postrzeganymi, z tą tylko różnicą, że są niematerialne” u. Pogląd Arystotelesa stanowi też źródło zapatrywania Twardowskiego na istotę pojęć. Pojęcia, jako przedstawienia nie- naoczme, opierają się na pojęciach naocznych czyli wyobrażeniach, do których dołącza się sąd przedstawiony, dotyczący ‚pojmowanego przedmiotu. Fakt ten w tym miejscu jedynie sygnalizujemy – w dalszym ciągu zajmiemy się dokładną analizą poszczególnych typów zjawisk psychicznych. Najistotniejszą cechą zjawisk psychicznych, wyróżniającą je spośród wszystkich innych zjawisk jest – według Brentany – ich charakter intencjonalny. Przytoczmy klasyczny dziś fragment z Psychologie vom empirischen Standpunkt: „Każde zjawisko psychiczne charakteryzuje się tym, co scholastycy średniowieczni nazywali intencjonalnym lub umysłowym istnieniem przedmiotu (Intentionale Inexistenz), a co my, w niezupełnie jednoznacznych terminach, nazywamy odnoszeniem się do pewnej treści, skierowaniem na przedmiot (przez który nie należy tu rozumieć rzeczywistości), lub iimmanen- tną przedmiotowością. Każde (zjawisko) zawiera w sobie coś jako przedmiot, chociaż nie zawsze w ten sam sposób. W przedstawieniu coś jest przedstawione, a w sądzie uznane lub odrzucone, w miłości kochane, w nienawiści nienawidzone, w pożądaniu pożądane, itp. In- tencjonałność właściwa jest wyłącznie zjawiskom psychicznym. Żadne zjawisko fizyczne nie wykazuje czegoś podobnego. Możemy więc zdefiniować zjawiska psychiczne jako te, które intencjonalnie zawierają w sobie swój przedmiot” 12. Określając naturę intencjo- nalności Brentano wyraźnie powołuje się na scholastyków, którzy jej koncepcję zaczerpnęli od Arystotelesa. Według Arystotelesa to, co odczuwane, istnieje w odczuwającym: umysł mianowicie przyjmuje to, czego doznaje, lecz bez jego materii: to, co myślane, znajduje się w myślącym intelekcie. W traktacie O duszy czytamy: „rozum jest w pewnym prawdziwym sensie potencj analnie tym wszystkim, co stanowi przedmiot myśli, chociaż aktualnie nie jest niczym z tego wszystkiego, zanim o czymś pomyśli. Musi mianowicie (przedmiot myśli) tak być w nim obecny, jak (pismo jest) na tablicy, na której nic nie jest jeszcze napisane. Tak właśnie ma się rzecz z rozumem” 13. Powołuje się też Brentano na Pilona Aleksandryjskiego, Augustyna i Tomasza z Akwinu. O intencjonalności mówi Augustyn w swojej teorii verbum mentis: wydaje się rzeczą pożyteczną przytoczyć tu jego myśl.

Podobne Artykuły

Zostaw odpowiedź

Twoj adres e-mail nie bedzie opublikowany.