Szukasz pomocy psychologicznej? Sprawdzone badania i porady w naszym gabinecie!

Oryginalność rozwiązania Poppera

W filozofii Poppera problem związku tego, co podmiotowe, z tym, co idealne, sformułowany został w sposób oryginalny w koncepcji trzech światów. Wbrew dualistycznemu przekonaniu o istnieniu dwóch światów czy dziedzin bytu, świata przedmiotów fizycznych materii i energii, oraz subiektywnego świata przeżyć psychicznych czy doświadczeń świadomych, Popper wystąpił z koncepcją trzech światów4. Do dwu wymienionych dodał trzeci świat jako uniwersum zakodowanej symbolicznie wiedzy obiektywnej. Wypełniają je systemy naukowe, argumenty krytyczne, sytuacje problemowe, zawartość bibliotek, a także takie przedmioty znane nam z historii idealizmu jak idee platońskie, obiektywny duch w sensie heglowskim, Bolzany Satze an sich, Fregego obiektywna treść myśli: moglibyśmy jeszcze dodać do nich husserlowskie znaczenia idealne czy brentanowskie immanentne treści aktu. Epistemologia obiektywna Poppera przypisuje trzeciemu światu znaczenie zasadnicze w przeciwieństwie do tradycyjnej epistemologii subiektywnej (Kartezjusza, Berkeleya, Russella), Skoncentrowanej na świecie zjawisk psychicznych. Popper nie jest wynalazcą świata numer trzy, świadomie wywodząc go od Platona. Oryginalność rozwiązania Poppera polega na ukazaniu relacji, łączących świat numer trzy z pozostałymi dziedzinami bytu, w wyniku czego Przyjęte w jego obręb z różnych systemów idealistycznych przedmioty idealne zostają odpowiednio zmodyfikowane dla celów, którym ma służyć teoria ewolucji wiedzy. I tak świat idei platońskich, w ujęciu swego twórcy boski i niezmienny, zostaje przez Poppera ujęty jako wytwór człowieka podlegający ewolucyjnej zmienności. Za trafne spostrzeżenie Platona uznaje Popper odkrycie działania zwrotnego owego świata idei na świat psychiczny, co stanowi .podstawę procesu rozumienia i wyjaśniania „przez istoty”. Duch obiektywny Hegla spełnia wprawdzie wymagany przez Poppera warunek zwrotnego oddziaływania na człowieka, wyklucza jednak twórcze działanie samego człowieka. Rozwojowi ducha obiektywnego na drodze immanentnych sprzeczności jako etapów koniecznych przeciwstawia Popper koncepcję wzrostu wiedzy na drodze krytycznej dyskusji. Bolzanowskie Satze an sich uznaje Popper za prawowitych mieszkańców świata numer trzy, zauważa jednak zarazem, że Bolzano „daleki był od jasności co do ich relacji z pozostałymi światami”. Wydaje się, że podobna uwaga byłaby w ustach Poppera słuszna w stosunku do „obiektywnych zawartości myśli” w sensie Fregego, które Popper – właśnie za Fregem – odróżnia od subiektywnych aktów myślenia. Modyfikacje Poppera dokonane na tradycyjnie uznanych bytach idealnych idą w kierunku takiej charakterystyki, która umożliwiłaby wykazanie ich związku z pozostałymi sferami bytu, co dokonane zostaje na drodze „ściągnięcia świata numer trzy na ziemię”. Za pomocą koncepcji „trzech światów” pragnie Popper zrealizować ideał wiedzy obiektywnej, będącej wytworem człowieka (tj. pochodzącej ze świata numer dwa) i podlegającej rozwojowi, jednocześnie jednak w dużej mierze autonomicznej i od świata psychiki niezależnej. Uzasadnienie obiektywności wiedzy naukowej miałoby według Poppera opierać się na fakcie, iż trzeci świat posiada charakter autonomiczny będąc jednocześnie wytworem ludzkiego umysłu. „Jest rzeczą możliwą – wyraża tę myśl Popper – dopuścić rzeczywistość i autonomię trzeciego świata i jednocześnie przyjąć, że trzeci świat powstaje jako produkt działalności ludzkiej. Można wręcz przyjąć, że trzeci świat jest stworzony przez człowieka i jednocześnie – w sensie dosłownym – ponadludzki. Transcenduje on swoich twórców” 5. Podstawową intencją takiej charakterystyki jest zachowanie autonomii świata numer trzy przy jednoczesnym uwzględnieniu jego właściwości bycia produktem ludzkiego zachowania, wytworem o charakterze ewolucyjnym. Świat numer trzy jest mianowicie wytworem języka, jego funkcji opisowej i argumentacyjnej i przede wszystkim dzięki językowi, stanowiącemu podstawę wszelkiej obiektywizacji, posiada on własności od świata swoich wytwórców niezależne. Dla zilustrowania wymienionych dwóch własności przedmiotów świata numer trzy odwołuje się Popper do przykładu ciągu liczb naturalnych, które niewątpliwie zostały „wytworzone” przez człowieka, lecz z chwilą swoich narodzin wydały na świat (w formie potencjalnej) nowe, nieoczekiwane problemy teoretyczne, których rozwiązanie wzbogaci zarówno naszą wiedzę w zakresie arytmetyki, jak nasze podmiotowe zdolności rozumienia. Przykład ów stanowi dla Poppera dowód auto- transoendencji człowieka, rozumianej w kategoriach ewolucyjnych jako zdolność – jak obrazowo wyraża się Popper – „podciągnięcia się w górę za pomocą wła- s Popper, On the Theory of Objective Mind, op. cit. s. 159. snych sznurowadeł”. Wytworzony przez ludzi świat wiedzy obiektywnej służy im następnie jako środowisko udzielające oparcia, co zachodzi np. w procesach rozumienia, które Popper (w przeciwieństwie do „ekspresjonistów epistemologicznych” Cołlingwooda i Dil- theya) ujmuje jako operację zakotwiczoną nie w święcie przeżyć, lecz ich obiektywnych wytworów: akty rozumienia polegają bowiem według Poppera na operacjach dokonanych na przedmiotach świata numer trzy. Teza o autonomii naturalnego środowiska człowieka, symbolicznego świata idei, zostaje doprowadzona przez Poppera do postaci tak radykalnej, że skłonni jesteśmy rozumieć naszą własną jaźń jako niemal wytwór świata idei obiektywnych. Paradoks, który się przy tym ujawnia, jest jednak pozorny, co Popper wyjaśnia: „Moją główną tezą jest, że jaźń czy ego są zakotwiczone w świecie numer trzy [. ..] świat numer trzy stanowi uniwersum wytworów naszego umysłu. Jak zatem jest możliwe, by umysły nasze nie mogły istnieć bez owego świata? Odpowiedź na tę pozorną trudność jest bardzo prosta: nasze jaźnie, wyższe funkcje języka i świat numer trzy ewoluowały i pojawiły się jednocześnie, w stałym współdziałaniu [.. .]. Jaźń ewoluuje jednocześnie z wyższymi funkcjami języka, opisową i argumentacyjną” . Stwierdzenie, iż pierwotna myśl Poppera o genetycznym uwarunkowaniu wiedzy obiektywnej od przeżyć psychicznych przekształca się w tezę o wtórnym charakterze tych ostatnich wobec świata idei obiektywnych, byłoby z pewnością jednostronnie przesadne, to jednak jak się wydaje – trafnie zdawałoby sprawę z obiek- tywistycznej tendencji Poppera, gotowego nawet poświęcić psychikę na rzecz autonomii jej obiektywnego wytworu, tj. głosić „epistemologię bez podmiotu poznającego”.

Popper postawił sobie zadanie filozoficznego ujęcia wiedzy, które zdawałoby sprawę z dwóch jej właściwości: 1. obiektywności, tj. niezależności od czynności intelektu i w tym sensie idealności: 2. ewolucyjnego, dynamicznego charakteru, implikującego koncepcję wiedzy jako „wytworu intelektu”. Koncepcje wiedzy oparte na Bolzany czy Fregego (dodajmy: Husserla) teorii idealnych „sądów samych w sobie”, „obiektywnych treści sądów”, realizowały wprawdzie postulat autonomii wobec psychiki, to jednak nie dopuszczały do jej ewolucyjnego, dynamicznego ujęcia. To ostatnie zaś wymagało, by uznać źródło wiedzy w podmiotowym życiu psychicznym i stwarzało zarazem problem pogodzenia podmiotowego źródła wiedzy z jej obiektywnym charakterem, problem rozwiązany przez Pop- pera w teorii świata numer trzy.

Podobne Artykuły

Zostaw odpowiedź

Twoj adres e-mail nie bedzie opublikowany.