Szukasz pomocy psychologicznej? Sprawdzone badania i porady w naszym gabinecie!

Równanie specyfikacyjne

Zakładając, że potrafimy opisać osobowość w kategoriach zdolności, temperamentu i innych rodzajów cech, w jaki sposób mamy połączyć ze sobą te informacje w konkretnym wypadku, aby przewidzieć reakcję danej jednostki w pewnej określonej sytuacji? Cattell sądzi, że możemy tego dokonać za pomocą równania specyfikacyjnego (specification equation), w postaci: R = slTl + s2T2 + s3T3 + + s„Tn.

Znaczy to po prostu, że daną reakcję można przewidzieć na podstawie cech danej osoby (cechy od Tx do T„), z których każda jest ważona stosownie do swej istotności w określonej sytuacji (wskaźniki sytuacyjne od .Vj do ,vj. Jeśli jakaś cecha jest wysoce istotna dla danej reakcji, odpowiednie s będzie duże: jeśli dana cecha jest całkowicie nieistotna, s będzie równe zeru: jeśli pewna cecha osłabia czy hamuje tę reakcję, to znak j będzie ujemny. Forma równania implikuje, że każda cecha ma niezależny i adekwatny wpływ na reakcję. Model ten jest niezwykle prosty. Cattell nie przeczy, że w końcu mogą być potrzebne bardziej złożone modele, sugeruje tylko, że proste modele liniowe często zapewniają dość dobre przybliżenie form bardziej skomplikowanych i stanowią logiczny punkt wyjścia.

Niekiedy utyskuje się, że analiza czynnikowa sprowadza interakcje osobowościowe do postaci addytywnej, podczas gdy w istocie mogą być one multiplikatywne czy w pewnym sensie kataliczne. Nie ulega wątpliwości, że prawdopodobnie są przypadki, w których jeden czynnik nie sumuje się tylko z drugim, lecz znacznie wzmaga działanie tego drugiego czynnika. Związane jest z tym ogólne założenie liniowości, podczas gdy znowu jest prawdopodobne, że w niektórych wypadkach zależność między czynnikiem a wykonaniem będzie krzywoliniowa. Ograniczenia te, właściwie traktowane, są bodźcami do nowych badań, a nie stanowią zarzutów pod adresem metody analizy czynnikowej jako takiej. Trzeba chodzić, zanim się zacznie biegać. Jest faktem, że model analizy czynnikowej w swej obecnej prostej formie niewątpliwie zdaje się zapewniać trafniejsze przewidywania i większą stałość analizy niż którykolwiek z innych wypróbowanych modeli. Ponieważ się rozwija, bez wątpienia zostanie zmodyfikowany, aby sprostać szczególnym potrzebom wynikającym ze wskazanych wyżej możliwości (Cattell, 1956, s. 104).

Równanie specyfikacyjne implikuje wielowymiarową reprezentację zarówno osoby, jak i sytuacji psychologicznej. Osobę opisują jej wyniki dotyczące pewnego zbioru cech, to jest profil cech. Sytuacja psychologiczna jest opisana za pomocą zbioru wskaźników sytuacyjnych, czyli innego profilu. Profile te łącznie umożliwiają przewidywanie. Cattell wskazuje, że równanie specyfikacyjne można uważać za wielowymiarową wersję lewinowskiej koncepcji zachowania jako funkcji osoby i środowiska: B = f(P,E). W równaniu tym osoba P jest podzielona na wiele cech T, a środowisko psychologiczne E na wiele wskaźników sytuacyjnych s.

Formuła równania specyfikacyjnego nadaje się dobrze do praktycznego zastosowania. Na przykład biuro zatrudnienia mogłoby prowadzić kartotekę różnych stanowisk pracy, opisanych za pomocą profilów wskaźników s. Kandydata do pracy, po przeprowadzeniu z nim badań testowych, można by opisać jako profil cech T: następnie profil ten porównywałoby się po kolei z różnymi profilami s, w celu znalezienia takiego stanowiska pracy, na którym kandydat ten prawdopodobnie pracowałby najlepiej. Również na wyższej uczelni przydatne byłoby równanie specyfikacyjne, które pozwalałoby przewidzieć osiągnięcia studentów na podstawie ich zdolności i zmiennych osobowościowych (por. Cattell i Butcher, 1968).

Podobne Artykuły

Zostaw odpowiedź

Twoj adres e-mail nie bedzie opublikowany.