Szukasz pomocy psychologicznej? Sprawdzone badania i porady w naszym gabinecie!

Twardowskiego związek nauk humanistycznych z psychologią

Potrzeba rozgraniczenia nauk humanistycznych i psychologii zachodzi – zdaniem Twardowskiego – choćby ze względu na bliski związek obu nauk wyrażony w ich niemieckiej nazwie „Geisteswissenschaften”, nauki o duchu. Nauki humanistyczne nie badają całego człowieka, lecz jedynie jego stronę duchową. Ponieważ zaś życie duchowe jest przedmiotem psychologii, to powstaje pytanie, jak określić przedmiot nauk humanistycznych, aby zarazem uwydatnić jego samodzielność i związek z przedmiotem psychologii. Twardowski przypomina próbę Diłtheya, który nazwał przedmiotami humanistyki wytwory ducha ludzkiego (Erzeugnisse des menschlischen Geistes). Według określenia Diłtheya samego ducha bada psychologia, zaś jego wytwory stanowią przedmiot nauk humanistycznych. Dodać należy – czego Twardowski nie uwzględnia – że dla Dil- theya psychologia (w postaci opisowej i analitycznej) stanowić miała podstawową, fundującą naukę humanistyczną: fakt ten jest istotny dla różnicy między stanowiskami obu autorów.

Diłtheya określenie nauk humanistycznych wydaje się Twardowskiemu zbyt rozległe, ponieważ obejmuje wytwory ducha od najprostszych do najbardziej złożonych: wytworami ducha ludzkiego są zarówno gniew, radość, ale też przedstawienia, sądy, instytucje prawne, nauka jako całość, sztuka, religia itd., zatem przedmioty, które bada po części psychologia, po części nauki humanistyczne. Zdaniem Twardowskiego nauki humanistyczne zajmują się tylko niektórymi wytworami ducha, pozostałe zaś stanowią przedmiot psychologii. Twardowski podaje też odmienne od diltheyowskiego, choć posiadające z nim wspólny punkt wyjścia rozwiązanie ustosunkowania nauk humanistycznych i psychologii. Twierdzi, że przedmioty nauk humanistycznych występują po części wśród wytworów ducha ludzkiego, jednocześnie uważa, że nie są one wyłącznie wytworami psychicznymi i że należy ich szukać także wśród wytworów psychofizycznych. Posługuje się przy tym rozróżnieniami dokonanymi w rozprawie O czynnościach i wytworach … 4. Wytworami psychicznymi zostały tam nazwane wytwory czynności czysto psychicznych, np. wytworem czynności przedstawiania-przedstawienie, sądzenia – sąd itd., zaś wytworami psychofizycznymi – wytwory czynności psychicznych, którym towarzyszą pewne czynności fizyczne, np. pisanie – pismo, rysowanie – rysunek itd. Owe towarzyszące czynnościom psychicznym czynności fizyczne mają za zadanie utrwalać ulotne wytwory psychiczne i ucieleśniać ich byt bez tego ograniczony do trwania czynności. Takie wytwory ducha ludzkiego jak zapisane pergaminy, kamienne tablice, na których wyryto prawa, dzieła szuki i literatury – to właśnie przykłady wytworów psychofizycznych. Ale oprócz wytworów psychofizycznych humanistyka bada także wytwory psychiczne i nawet badając psychofizyczne, czyni to w celu wydobycia z nich wytworów psychicznych. Powstaje więc problem, jak oddzielić ją od psychologii. Otóż psychologia badając wytwory psychiczne różni się – zdaniem Twardowskiego – od humanistyki punktem widzenia: psychologia rozważa wytwory psychiczne jako składniki faktów psychicznych, ujmując je w umysłowości, w której powstały, natomiast nauki humanistyczne abstrahują od faktycznego związku, w jakim wytwór pozostaje z czynnością psychiczną, ujmując go tak, jak gdyby istniał niezależnie od życia psychicznego, w którym jedynie istnieć może naprawdę. Nauki humanistyczne hipostazują zatem wytwory psychiczne trak- K. Twardowski, O czynnościach i wytworach. Kilka uwag Z pogranicza psychologii, gramatyki i logiki, w: WPF, s. 217. tując je tak, jak gdyby były czymś istniejącym poza umysłem. Podstawowym warunkiem umożliwiającym oderwane traktowanie wytworów psychicznych jest istnienie utrwalających je wytworów psychofizycznych. Wytwory psychiczne nabierają od tych ostatnich trwałości, której same z siebie nie posiadają, a także pozoru suwerenności istnienia: jako wytwory czysto psychiczne mogłyby bowiem istnieć tylko w umyśle dokonującym czynności psychicznych. Tak więc psychologia i nauki humanistyczne traktują wytwory psychiczne w sposób odmienny. Psychologia rozpatruje je w związku z czynnościami psychicznymi, jako składniki faktów psychicznych: o ile zaś wytwory psychiczne związek ów zatracają, o ile przez utrwalenie się w wytworach psychofizycznych emancypują się niejako od czynności psychicznych, o tyle usuwają się z zakresu psychologii i przechodzą na teren nauk humanistycznych. W ten sposób unika się – zdaniem Twardowskiego – niebezpieczeństwa pomieszania obu nauk. Ale nie można też z drugiej strony nie zauważać zachodzącego między nimi związku, który Twardowski szczególnie podkreśla i który jest istotny dla porównania ze stanowiskiem Diltheya. Otóż między psychologią a humanistyką istnieje zdaniem Twardowskiego ścisły związek: nie należy bowiem zapominać, że wytwory psychofizyczne stanowią przedmiot nauk humanistycznych o tyle tylko, o ile znajdują w nich wyraz wytwory psychiczne. Ponieważ zaś rzeczywisty byt tych wytworów tkwi w życiu istot posiadających życie psychiczne, zatem psychologia, której zadaniem jest badanie psychiki, stanowi dla wszystkich nauk humanistycznych naukę pomocniczą. Niezbędna jest bowiem do wyjaśnienia, a tym samym do zrozumienia genezy wytworów psychicznych i psychofizycznych przez te nauki badanych. W ten sposób określony został przez

Twardowskiego związek nauk humanistycznych z psychologią. Zbadajmy teraz, jaką rolę nauki humanistyczne odgrywające wolbec ‚psychologii. Otóż także nauki humanistyczne stanowią -dla psychologii narzędzie pomocnicze: ujmując wytwory psychofizyczne w aspekcie tego, co w nich psychiczne, dostarczyć mogą wiele materiału psychologowi. Metoda badania psychiki na ‚podstawie jej zobiektywizowanych wytworów weszła w skład narzędzi metodycznych psychologii pod -nazwą metody przedmiotowej, przeciwstawionej metodzie introspekcyjnej, polegającej na bezpośrednim badaniu psychiki danej w spostrzeżeniu wewnętrznym.

Podobne Artykuły

Zostaw odpowiedź

Twoj adres e-mail nie bedzie opublikowany.