Szukasz pomocy psychologicznej? Sprawdzone badania i porady w naszym gabinecie!

Wartość nauki Pawłowa

Brak najmniejszej podstawy do tego, aby uważać, że te typy nie mogą być charakterystyczne również dla ludzi. Jeżeli rozumieć typ jako kompleks podstawowych właściwości układu nerwowego, to dla rozstrzygnięcia problemu, ile podstawowych typów należy przyjąć i właśnie jakie, niezbędne jest zbadanie zagadnienia stosunku między poszczególnymi właściwościami oraz problemu, jakie połączenia właściwości są najbardziej naturalne i najbardziej „typowe”. Powyższe zagadnienie w żadnej mierze nie zostało jeszcze zbadane. W Pawłowowskiej klasyfikacji typów przewidywano połączenie bezwładności jedynie z siłą i równowagą układu nerwowego (typ flegma tyka). Jak wykazałem w innym miejscu, istnieją faktyczne dane przemawiające za tym, że połączenie bezwładności z brakiem równowagi z jednej strony i ze słabością układu nerwowego z drugiej jest widocznie bardziej normalnym i „typowym” zjawiskiem niż połączenie jej z siłą i równowagą (Tiepłow, 1956, s. 94 – 96).

Nasze zadanie nie polega na tym, by chrqnić po prostu naukę J. P. Pawłowa o typach wyższej czynności nerwowej i dopasować ją do człowieka, lecz na tym, by twórczo rozwijać tę nau- kę, wyraźnie uświadamiając sobie, c o stanowi jej pryncypialną podstawę, w c z y m tkwi idea przewodnia I. P. Pawłowa.

Uważamy za błędną i praktycznie szkodliwą myśl, że zasadnicza wartość nauki Pawłowa o typach tkwi w przyjęciu „czterech typów”, analogicznych do czterech tradycyjnych temperamentów (i „pośrednich” między nimi). Przyjmując ten punkt widzenia, nie sposób wyjść z kręgu czysto opisowej „typologii”. Pojęcia podstawowych właściwości układu nerwowego, rozumiane przez Pawłowa jako pojęcia ściśle fizjologiczne, przemieniają się przy takim podejściu do zagadnienia w pojęcia „metaforyczne”, w sposób przekładu potocznych pojęć o cechach charakteru człowieka – właśnie potocznych, a nie naukowych – na język pseudofizjo- logiczny.

Przy takim podejściu gubi się cały nowatorski sens nauki I. P. Pawłowa o typach. Uważamy, że zasadnicza podstawa nauki Pawłowa o typach polega na wykryciu tych właściwości układu nerwowego, w oparciu o które można dokonać klasyfikacji typów. Dlatego uważamy, że należy kroczyć od „właściwości” do „typów”, a nie od „typów” do „właściwości”.

Zespół nasz postawił sobie za cel badanie podstawowych właściwości układu nerwowego człowieka, które mogą być „parametrami” w klasyfikacji typów układu nerwowego. Dopóki nie posuniemy się dostatecznie w badaniu właściwości, nie uważamy za możliwe wysunięcie na plan pierwszy badania typów jako „kompleksów tych właściwości”.

Niektóre zagadnienia istoty podstawowych właściwości układu nerwowego

Postawowe właściwości układu nerwowego – to nie cechy zachowania czy charakteru człowieka. Nie sposób ich bezpośrednio obserwować. Trzeba je „wykrywać” przez specjalne badania. To, co możemy bezpośrednio obserwować – „obraz zachowania” albo „aktualna czynność nerwowa” – stanowi, zgodnie z wypowiedzią I. P. Pawłowa, „stop cech typu i zmian spowodowanych przez środowisko zewnętrzne” (1951 – 1952, t. III, cz. 2, s. 334). Naszym zadaniem jest z tego „stopu” wydzielić „cechy typu”, tj. podstawowe właściwości układu nerwowego. W tym tkwi sens naszej pracy.

J. P. Pawłów mówił o „dotychczas prawie nieprzezwyciężonej trudności przy określaniu typu czynności nerwowej” (1951 – 1952, t. III, cz. 2, s. 269). Ale na tejże stronie Pawłów wskazał również na środek „przezwyciężenia wspomnianej trudności”: „w miarę możliwości pomnażać i urozmaicać formy naszych badań diagnostycznych”. Pawłów sądził, że tą drogą idąc, będzie można wydzielić ze „stopu” cechy wrodzone, tj. autentyczne właściwości typologiczne.

Ta wskazówka Pawłowa ma zasadnicze znaczenie również dla nas badających właściwości układu nerwowego człowieka. Ale w stosunku do człowieka potrzeba nieporównanie bardziej różnorodnych „badań diagnostycznych” niż w odniesieniu do zwierząt.

Właściwości układu nerwowego rozpatrujemy jako właściwości wrodzone, jednak niekoniecznie jako właściwości dziedziczne: mogą one być wynikiem embrionalnego rozwoju, jak również warunków rozwoju w pierwszym okresie życia. Dlatego uważałbym za słuszne nieużywanie w kontekście naszej problematyki pojęcia „genotyp” wskazującego bezpośrednio na dziedziczną naturę właściwości typu.

Podobne Artykuły

Zostaw odpowiedź

Twoj adres e-mail nie bedzie opublikowany.